Lobotomy through the wall

Through the wall

Gepubliceerd online: 11 maart 2019

Sleutelwoorden: kunst, passage, lobotomie, spiegels, reflectie | Leestijd: 5min.

Through the Wall (2016) is een werk van de Chinese kunstenaar Song Dong. De installatie van 4,5 meter hoog, 3 meter breed en 9 meter lang, is een kunstpaviljoen te zien als onderdeel van de expositie Less is More. (Museum Voorlinden, 2018) De buitenkant is gemaakt van tientallen kozijnen. Deze zijn afkomstig uit de oude, ommuurde Hutong buurten in Beijing. Deze buurten worden vanaf de jaren 90 bedreigd om te worden gesloopt ten behoeve van nieuwbouw.

GEVONDEN VOORWERPEN

Dit werk is ontstaan als het bij elkaar brengen van een verzameling gevonden objecten. Door het gekleurde glas aan de buitenzijde is het object ondoorzichtig. De gevels van kozijnen lijken daarom op een gesloten volume als een muur. Deze kozijnen vormen een bonte verzameling van kleurvlakken en rasterpatronen: abstracte kleurvlakken worden gescheiden door verweerde houten kozijnen.

SHOWROOM

Via een deur aan de kopse kant kun je naar binnen. Het interieur verrast, want het is een spiegelparadijs met op het plafond een verzameling hanglampen die de ruimte helder verlichten, alsof je in de showroom staat van een overvolle lampenwinkel. Aan het einde van deze spiegelgang zien we een spiegel met de maat van een deur: dit is de uitgang. Het werk heeft door de spiegels en de vorm een verband met de typologie van de passage zoals je die kunt vinden in het centrum van Parijs. Een passage is een voetgangersverbinding tussen twee straten met een glazen dak. Een bekend voorbeeld in Nederland is de Haagse Passage uit 1885 die loopt van de Spuistraat naar het Buitenhof.

passage

JUNGLE VAN GLAS

De passage was een voorloper van het warenhuis. In de passage werd de consument beschermd tegen de regen en het verkeer van de straat. Tevens bood de typologie van de passage de mogelijkheid voor winkeliers om luxe producten op een nieuwe manier bij de mensen onder de aandacht te brengen. (Geist, 1989, 12) De eerste passages ontstonden in Parijs aan het begin van de 19e eeuw en werden technisch mogelijk gemaakt door de uitvinding van ijzeren dakconstructies. (Geist, 1989, 23) De passage heeft in die zin ook een verband met het bekende Chrystal Palace ontworpen door Sir Joseph Paxton voor de wereldtentoonstelling van 1851. Hier werden de nieuwste uitvindingen van de Industriële Revolutie voor een groot publiek tentoongesteld. Glas met ijzer vormde het dak boven luxe artikelen van technologische vooruitgang. "The public served by the arcade felt at home in the artificial lighting off the theaters, cafés, restaurants, bars - and glass-covered arcades. It reveled in this illusionistic realm, this man-made jungle under glass, this urban reality which replaced nature." (Geist, 1989, 114) Het publiek voelde zich thuis in deze nieuwe wereld - deze door mensen gemaakte jungle van glas - die de natuurlijke wereld verving.

JUNGLE VAN SPIEGELS

In het werk van Song Dong is het glazen dak van de passage vervangen door een kaleidoscoop aan spiegels. Aan de buitenkant lijkt het object dicht te zijn, aan de binnenzijde lijkt het object naar de buitenzijde open te zijn. Maar wie buiten is, kan niet zien wat er binnen gebeurd. Wie binnen is, kan niet zien wat er buiten gebeurd. Toch zijn zowel de binnenzijde als de buitenzijde onderdeel van een publieke ruimte, terwijl het een privé domein lijkt als je alleen de deur achter je dicht doet.

NIEUWE RELIGIE

Zodra we het interieur betreden eigenen we ons gedwongen een spiegelwereld toe, die vooral over ons zelf gaat. We zien onze reflectie in het glas. We kijken niet naar buiten, maar naar binnen; het is een introspectie en mogelijk zelfs een moment van zelfreflectie. We worden verleid door de rijkdom van glans, reflecties en kleur. Het interieur lijkt impliciet op een miniatuur versie van een kerk; het licht komt van boven, de wanden met allegorische beelden en glas-in-lood zijn vervangen door reflecties. We zien onszelf in dit beeld gevangen. We zijn onze eigen symboliek geworden. Door de vele spiegels is dit interieur ons vreemd, maar door ons eigen spiegelbeeld is dit interieur voor ons tegelijkertijd vertrouwd. In deze muur van kozijnen gaat het om de superioriteit van het spiegelbeeld; reflectie is hier de nieuwe religie.

LOBOTOMY TRHOUGH THE WALL

In de Westerse architectuur is het traditie om met het exterieur van een gebouw iets te vertellen over het interieur: een "eerlijke" gevel spreekt zich uit over de "verborgen" activiteiten achter de gevel. Er is een punt waarop dit verband tussen interieur en exterieur door de grootte van het gebouw automatisch wordt verbroken, als het ware een lobotomie of scheiding van hersenhelften. (Koolaas,1994, 100) Through the Wall (2016) is de artistieke variant van deze scheiding tussen binnen en buiten, op de schaal van een Tiny House in plaats van een Skyscraper. De gevel is vals, omdat we aan de buitenzijde niet kunnen zien wat er binnenin gebeurt. De gevel is eerlijk, omdat de compositie van de kozijnen buiten hetzelfde is als binnen. Binnen kijken we naar onszelf als de Griek Narcissus die verliefd wordt op zijn eigen beeld in de reflectie van het water. De scheiding tussen inhoud en verpakking heeft door de spiegels een nieuwe betekenis gekregen. De buitenwereld wordt gespaard van onze obsessieve binnenwereld: het lijkt alsof Song Dong het alledaagse leven in deze muur heeft verstopt.

BRONNEN:

Geist, J. F. (1989). Arcades, the history of a building type. (3e ed.). Cambridge, Massachusetts: MIT Press. (Origineel werk gepubliceerd in 1979)

Koolhaas, R. (1994). Delirious New York. Rotterdam: 010 Publishers.
(Origineel werk gepubliceerd in 1978)

Less is More - Museum Voorlinden. (2018, 3 november). Geraadpleegd op 11 maart 2019, van http://www.voorlinden.nl/exhibition/less-is-more/